Paratoi'r ffordd ar gyfer cydraddoldeb beicio

By Ellen Jones,
Two female cyclists riding their bikes

credit: J Bewley/photojB

Heddiw yw Diwrnod Rhyngwladol y Menywod – diwrnod pan fyddwn ni’n myfyrio ar y cynnydd a wnaed hyd yma, yn galw am newid ac yn dathlu’r bobl hynny sydd wedi cyflawni gweithredoedd dewr ac anhunanol i helpu i greu’r byd llawer mwy cydradd yr ydym yn byw ynddo heddiw.

Mae’n hen angof bod beiciau wedi chwarae rhan fawr yn y mudiad er rhyddid menywod. Pan ddechreuwyd masgynhyrchu beiciau yn y Deyrnas Unedig yn hwyr yn y 19eg Ganrif, cafodd menywod, a fu am amser hir yn gorfod dibynnu ar ddynion ar gyfer teithio, o’r diwedd yr annibyniaeth i deithio ar eu pennau eu hunain ar feic ac yn gynyddol ar droed.

Fodd bynnag, dros 100 mlynedd yn ddiweddarach, dengys ymchwil ein bod ni yng Nghymru mewn gwirionedd wedi bod yn pedlo am yn ôl ar y daith tuag at gydraddoldeb teithio.

Mae menywod yng Nghymru yn cael cam gan gymdeithas sydd wedi’i datblygu o amgylch anghenion y car. Dengys ymchwil nad oes gan 37% o fenywod Cymru fynediad dyddiol at gar, ond eto mae’r rhan fwyaf o’r arian a gaiff ei wario ar drafnidiaeth yn cael ei fuddsoddi mewn adeiladu a chynnal ffyrdd.  Ychwanegir at hyn gan y ffaith bod costau cludiant cyhoeddus yn parhau i godi, mae llwybrau bysiau’n cael eu cwtogi, ac mae menywod yn cael eu cau allan gan isadeiledd cerdded a beicio sy’n cael ei adeiladu heb ystyriaeth i’w gofynion a’u hanghenion. 

Deall anghenion a chanfyddiadau menywod

Mae adroddiad Sustrans, “Bike Life Women: Reducing the gender gap” a gyhoeddwyd yn 2018, yn manylu ar arferion teithio, barnau ac agweddau menywod tuag at feicio wedi’i seilio ar arolwg annibynnol gan ICM o dros 7,700 o breswylwyr sy’n byw yn Belfast, Birmingham, Bryste, Caerdydd, Caeredin, Newcastle a Manceinion Fwyaf. 

Dangosodd yr ymchwil hwn fod dynion ddwywaith yn fwy tebygol o ddefnyddio beic i deithio’n rheolaidd ym mhob un o’r saith dinas, ac nad yw 73% o fenywod sy’n byw yn un o ddinasoedd Bywyd Beicio yn reidio beic o gwbl. 

Gwyddwn y gall cyfyngu ar symudedd waethygu anghydraddoldebau sy’n bodoli eisoes o fewn cymdeithas, er enghraifft, methu cael mynediad at gyflogaeth neu gynnwys ymarfer corff mewn bywyd dyddiol sydd eisoes yn brysur.

Mae ymchwil gan Chwarae Teg yn 2016 yn dangos bod dynion yn fwy tebygol o deithio ymhellach i’r gwaith, sy’n rhoi mynediad iddynt at swyddi gwell a chyflogau uwch, tra bod menywod yn fwy tebygol o weithio’n nes at eu cartref, sy’n ei gwneud yn fwy hwylus iddynt dreulio mwy o amser gartref a pharhau i fod yn brif ofalydd i’r teulu. Mae hyn yn atgyfnerthu’r syniad mai dynion yw’r prif enillwyr cyflog ac mai menywod yn bennaf sy’n gofalu am y cartref a'r teulu. 

Nid yw 49% o fenywod yng Nghymru yn cyflawni’r lefel o weithgaredd corfforol dyddiol a argymhellir er mwyn cael ffordd o fyw iach.  Pe bai menywod yn teimlo’n fwy hyderus am gerdded a beicio, gellid lleihau’r ffigur hwn yn sylweddol. I nifer o bobl, yn enwedig y rhai sy’n byw mewn dinasoedd, y ffurfiau hawsaf a mwyaf hygyrch o ymarfer corff yw’r mathau y gellir eu cynnwys yn ein bywydau bob dydd, er enghraifft, cerdded neu feicio i’r gwaith, i addysg neu ar siwrneiau eraill o ddydd i ddydd. 

Mae'n amser cydbwyso er gwell

Felly pa newidiadau y mae menywod yn dweud wrthym y dylem eu gwneud i wneud cerdded a beicio yn realiti iddyn nhw?  

Datgelodd yr adroddiad y byddai 31% o’r menywod yng Nghaerdydd nad ydynt yn reidio beic yn hoffi dechrau gwneud, gyda’r mwyafrif ohonynt eisiau gweld gwelliannau i ddiogelwch beicio.

Byddai nifer enfawr o’r menywod a holwyd, 79% ohonynt, yn cefnogi adeiladu mwy o lonydd beicio amddiffynedig, hyd yn oed pe bai hynny’n golygu llai o le i draffig arall ar y ffyrdd. Mae hyn yn golygu adeiladu lonydd beiciau sydd wedi’u gwahanu’n ffisegol o’r ffyrdd, i atal problemau tra chyfarwydd fel parcio ar y palmant, sy’n gorfodi defnyddwyr cadeiriau olwynion a menywod gyda phramiau i gamu tua pherygl; a cheir yn gwyro i mewn i lonydd beicio. Mae’r data newydd hyn yn dangos mor bwysig ydyw i Lywodraeth Cymru ac Awdurdodau Lleol fuddsoddi mewn isadeiledd beicio a cherdded a gaiff ei ddylunio ar y cyd â’r cymunedau a fydd n ei ddefnyddio. Nid yn unig er mwyn pontio’r bwlch rhwng y rhywiau sy’n bodoli mewn beicio, ond i wella iechyd a llesiant y boblogaeth.

Gall buddsoddi mewn lleihau’r rhwystrau i symudedd fynd ymhell iawn wrth chwalu’r anghydraddoldebau sy’n bodoli yn ein cymdeithas, gwella iechyd a llesiant, lleihau llygredd aer a gwella ffyniant cyffredinol Cymru. Felly, dewch inni ddechrau gwrando ar eu lleisiau, ac adeiladu amgylcheddau sy’n wirioneddol hygyrch i bawb.